Að búa til fjölvalspróf/krossapróf

Að ýmsu þarf að hyggja ef búa á til gott fjölvalspróf sem er bæði réttmætt og áreiðanlegt. Þættir sem þarf að huga að eru orðalag, málskilningur próftaka, virkni allra svarmöguleika þannig að þeir teljist allir líklegir sem möguleg svör.Hér verður tæpt á því helsta sem þarf að hafa í huga:

  1. Svarmöguleikar eru yfirleitt 3, 4 eða 5, stundum fleiri. Yfirleitt er ekki mælt með að að svarmöguleikar feli í sér fleiri en eitt rétt svar, þ.e. ekki æskilegt að próftaki eigi að merkja ýmist við einn, tvo eða fleiri svarmöguleika í sama prófinu.
  2. Passa þarf að allir allir svarmöguleikarnir séu í jöfnu samræmi við stofninn, ekki bara rétta (réttasta) svarið, t.d. hvað varðar einkenni, lengd og trúverðugleika sem rétt svör.
  3. Ekki mega leynast vísbendingar í spurningaforminu.
  4. Forðast þarf orðalag sem getur hjálpað nemendum að velja rétta svarið eða hafna röngu svari.
  5. Gera villusvör (distracters) freistandi svarmöguleika.
  6. Forðast að nota svarmöguleikana „Allt ofanritað er rétt“ eða „Ekkert af þessu er rétt“.
  7. Hafa breytilega staðsetningu á rétta möguleikanum, nota helst handahófskennda aðferð.
  8. Stýra má erfiðleika spurningar hvort sem er með efni stofnsins eða svarmöguleikum. Gætt sé að stafsetningu og samræmi í greinarmerkjasetningu.

Hafa þarf í huga að krossaspurningar einar og sér duga sjaldnast til að meta allt sem skiptir máli í námskeiði. Það er því ólíklegt að þær tryggi hátt réttmæti, þótt áreiðanleiki (stöðugleiki) sé að líkindum mikill. Hér eru nefnd fáein dæmi um framsetningu. Ef tengt er við lesefni á ensku eru hugtök birt í sviga á ensku:

A.         Dæmi um krossaspurningu sem reynir á beina þekkingu (minnisatriði):

Neðstu brún þerripappírs er dýpt í vatn. Í ljós kemur að vatnið les sig langa leið upp eftir þerripappírnum. Svipað gerist í rótarkerfi plöntu þegar vatn flyst með uppleystum næringarefnum upp eftir stofni hennar. Það sem þarna er að verki nefnist:

a) ( ) osmótískur þrýstingur lausna (osmotic pressure of solutions)
b) ( ) lögmálið um hárpípukraft (principle of capillary action)*
c) ( ) himnuflæði (osmosis)
d) ( ) flotkraftur (buoyant force)

B.      Dæmi um krossaspurningu sem reynir fyrst og fremst á skilning (getur reyndar átt við beina þekkingu - minnisatriði):

Brauð myglar nokkuð greiðlega við stofuhita. Það myglar ekki eins fljótt sé það geymt í ísskáp vegna þess að:

a) ( ) kæling kemur í veg fyrir ofþornun brauðsins
b) ( ) myrkur dregur úr myglumyndun
c) ( ) kæling hægir á vexti sveppagróðurs*
d) ( ) mygla þarfnast bæði varma og ljóss til að dafna

C.      Dæmi um krossaspurningu sem metur fyrst og fremst beitingu (nær reyndar einnig til þekkingar og/eða skilnings):

Skoðum tvö lítil talnasöfn.

Talnasafn A:  3  1  3  4  9  6  7  2    og    Talnasafn B:  3  1  5  10  8  7  1  2.

Hvað af eftirfarandi á við um þessi talnasöfn?

a) ( ) Staðalfrávikið er lægra í safni A en B*
b) ( ) Staðalfrávik beggja safnanna er það sama
c)  ( ) Meðaltalið er hærra í safni A
d) ( ) Miðgildið er það sama í báðum

D.      Dæmi um krossaspurningu sem reynir á túlkun (Ath. verkefni af þessu tagi bjóða upp á ýmsa fleiri útfærslumöguleika en krossaspurningar):

Skoðaðu myndina vel (ath. mynd ekki í sýnishorni)

Hún sýnir dreifingu (dispersion) tveggja aðskildra mælinga. Hvað af eftirfarandi á við um það sem myndin sýnir?

a) (  ) Gröfin tvö, A og B, sýna mismunandi staðalfrávik en sama meðaltal*
b) (  ) Gröfin tvö, A og B, sýna sama staðalfrávik en mismunandi meðaltöl
c) (  ) Ekki er hægt að túlka neitt út frá myndinni af því öll tölugildi vantar
d) (  ) Dreifingin sýnir í báðum tilvikum sama miðgildi, en ekki sama meðaltal